[bilingual blog] Gemeenschappen en continuïteit / Communities and continuity

Jaren geleden had ik de inleiding op mij genomen van een storytelling dinner ten bate van een school voor gehandicapte kinderen op Sri Lanka. Enkele uren daarvoor was ik een beetje wanhopig geweest, omdat een bekende Nederlander die wij voor die gelegenheid hadden uitgenodigd, verrassend had afgebeld. Ik moest dus op de middag voor het diner een inleiding bedenken waarbij ik de gasten kon meenemen in het ontstaan en de betekenis van verhalen. En het moest natuurlijk over eten gaan, dus ging het over een man die voor zijn stam ging jagen. En wat er tijdens en na de jacht  gebeurde…
hunter 1
Het was de eerste keer dat ik voor een grote groep mensen een verhaal vertelde, het was een bedacht verhaal, maar aan de gezichten kon ik zien dat men geboeid met mij op reis ging. De verwijzing naar de (onvergetelijke) verhalen en vertellers uit hun kinder-, school- en studietijd zorgden voor herkennend knikken en glimlachen. En daarna was iedereen echt in de ban van een échte, professionele verhalenvertelster: de betoverende Cat Weatherill uit Wales die iedereen tussen de gangen door moeiteloos naar andere werelden meenam. Ik heb zelden zo geanimeerde tafelgesprekken tussen wildvreemden meegemaakt. Verhalen verbinden.
Zover die avond.

Maar als we dit nu in een groter verband bekijken? Stammenverhalen laten al vele duizenden jaren zien dat het gezamenlijk vieren van (jacht)succes, het delen van angsten, ingrijpende ervaringen, leermomenten door middel van verhalen die ermee te maken hebben, een bijdrage leveren aan het gemeenschapsgevoel. Méér dan dat: zij geven betekenis aan het begrip ‘gemeenschap’ en daarmee aan de continuïteit van die gemeenschap. Zonder dat wordt overleven moeilijk. Het is een stelling die ik graag verdedig.

O ja, het verhaal dat ik had bedacht, ging ongeveer als volgt.

‘Het was op een late middag, tienduizenden jaren geleden. Een jager rende zo hard als hij kon over de steppe, een speer in zijn hand geklemd. Hij had zijn stamgenoten ver achter zich gelaten. Enkele tientallen meters voor hem vluchtte een wild zwijn door het hoge gras. Het beest bewoog in een wijde boog in de richting van de heuvels die de vlakte begrensden. De man was in de kracht van zijn leven en had geen moeite om het dier bij te houden. Zij kwamen in een dal terecht met rotshellingen waarin diepe kloven waren uitgesleten. Het zwijn schoot gillend een kloof in en de man volgde. Beiden waren nu vermoeid en het hijgen van jager en prooi weerkaatste van de rotsen. En toen eindigde de kloof.

Het zwijn kon geen kant meer op en draaide zich om. Ook de man stopte, verrast door de situatie. De gloed van de avondzon bescheen de rotswanden en het zwijn dat nu zo hard en kwaadaardig begon te gillen dat de jager de rillingen over het lijf liepen. Het dier krabde met zijn hoeven over de grond, woelde woedend met blikkerende slagtanden in de aarde en fixeerde da jager met bloeddoorlopen ogen. In zijn wanhopige woede leek het steeds groter te worden en angstaanjagender. De man voelde dat ook hij niet meer kon vluchten. Het woeste beest de rug toe keren, leek hem geen veilig idee. Hij voelde zich opeens net zo opgejaagd als zijn prooi. Was hij maar niet alleen…

Toen kwam de aanval.
Hij zette zich schrap en hief zijn speer. En toen hij de speer met al zijn kracht gooide, zag hij in zijn ooghoek een reusachtig figuur naast hem eveneens een speer gooien. De speer doorboorde het zwijn dat als door de bliksem getroffen voor hem neer stortte. Op dat moment verdween ook de zon uit de kloof. De man viel uitgeput op zijn knieën en keek om zich heen. De reus was verdwenen en voor hem lag zijn prooi, te groot en te zwaar om alleen te dragen.
grot handenHet was al nacht toen hij terugkeerde in de grot van zijn stam. Men was al naar hem gaan zoeken en had in het donker moeten opgegeven. Met handen en voeten vertelde hij zijn verhaal en iedereen prees hem voor zijn moed en volharding. Er waren ook stemmen die zeiden dat hij niet alleen op zichzelf had moeten vertrouwen, dat zijn onbezonnenheid, zijn hoogmoed ook zijn einde hadden kunnen betekenen. Maar wie was die reus geweest zonder wie het avontuur ongetwijfeld slecht was afgelopen? Was er een hoger wezen dat jagers beschermde, net als het opperwezen dat de bliksem gooit en het vuur had gebracht? (Jij weet natuurlijk al dat het de schaduw van de jager op de rotswanden was)
De volgende dag leidde da jager hen naar de kloof en het zwijn werd naar de grot gebracht en aan het spit geregen. De hele stam smulde en vierde feest en uit het verhaal van de jager en de succesvolle jachtverhalen van andere leden van de stam werd het verhaal van ‘De stam van de Grote Jager’ gesponnen. En leek die niet op de jager zelf, met al zijn moed én hoogmoed? Misschien was het verhaal van die stam één van de verhalen die later hebben bijgedragen tot mythen als die van Orion en Nimrod…’

Communities and continuity

It’s quite some years ago. I had taken on the introduction of a storytelling dinner raise funds for a school for disabled children in Sri Lanka. Several hours before that I had been a bit desperate, because the celebrity that we had invited for the occasion, had surprisingly called it off at noon, he didn’t feel well. Suddenly I had to think of an  introduction where I could tell the guests about the origin and meaning of stories. And of course, it had to have a link to eating or dining. So I thought about a man who went hunting for his tribe. And what happened to him during the hunt and afterwards …
hunter 1
This was the first time that I told a story in front of a large group. And although it was an invented story, but on their faces I could see that they were enthralled and travelling with me. The reference to (unforgettable) stories and storytellers from their childhood, school and study period lead to recognition, affirmative nodding and smiling. And after my short story everyone was really under the spell of a professional storyteller: the enchanting Cat Weatherill at from Wales who effortlessly took everyone to worlds of imagination and beyond between the courses. I have rarely experienced such animated table conversations after the stories between complete strangers. Stories connect.
So far about that evening.

What if we look at it in a larger context? Tribal stories have shown us for thousands of years that the joint celebration of (hunting) successes, the sharing of fears, intense events, learning experiences and the sharing of stories affected by all that, contribute to the sense of community. More than that: they give meaning to the concept ‘community’ and thus to the continuity of (and the bond within) that community. Without that survival of the group is almost impossible. It is a thesis that I dare to defend.

Oh yes, the story that I had devised… it went something like this:
‘It was on a late afternoon, tens of thousands of years ago. A hunter ran as fast as he could on the steppe, a spear in his fist. He had left his fellow tribesmen way behind. A few tens of meters in front of him a wild boar raced through the high grass. The beast moved in a wide arc towards the hills that bordered the plains. The hunter was in the prime of his life and had no trouble keeping up with the animal. They dashed into a valley with rocky slopes and deep eroded gorges. The boar galloped screaming into a gap and the man followed. Both had become tired now and the panting of hunter and prey reflected by the steep stonewalls.

And then the gap ended, a cul-de-sac.
There was no way out for the boar, it stopped and turned around. The man stopped, too, surprised by the situation. The warm glow of the evening sun was shining on the rock walls and on the boar that began to scream so hard and vicious. The hunter shivered. The animal spaded the ground with its hooves, stirring it furiously with its sharp tusks and stared at the hunter with bloodshot eyes. In its desperate rage it seemed to become bigger and bigger and a deadly threat. The man felt that he would not be able to flee. Turning your back on a savage creature like that did not feel like a safe idea. Suddenly he felt just as hunted down as his prey. He wished for his companions…

Then came the attack.
The hunter braced himself and raised his spear. And when he threw it with all his strength, he suddenly saw in the corner of his eye a gigantic figure next to him, also throwing a spear. The spear penetrated the boar that collapsed in front of the man as if struck by lightning. At that same moment the sun disappeared from the gap. The man fell down on his knees, exhausted, and he looked around. The giant was gone and before him lay his prey, too large and too heavy to carry alone.
grot handenIt was already night when he returned in the cave of his tribe. They had already been out to find him and had given up in the dark. He told his story with hands and feet and everyone praised him for his courage and perseverance. There were also voices that told him that he should not have had so much confidence and that his rashness, his pride also could have meant his death. But who had been that giant without whom the adventure had undoubtedly gone bad? Was there a higher being that protected hunters, just like the Supreme Being that threw down the lightning and had brought them fire? (You already know that it was the hunter’s shadow on the rockwall)

The next day the hunter led them to the gorge and the boar was carried to the cave and roasted on the spit. The whole tribe praised the hunters achievement and feasted. And in time they spun the story of the hunter and other successful hunting stories by other members of the tribe into a story of  ‘The Tribe of the Great Hunter’. And didn’t he resemble our hunter, with all his courage and pride? Maybe the story of that tribe was one of the stories that later contributed to myths like the ones of Orion and Nimrod… ‘