Bilingual: The Last Cash machine / De laatste geldautomaat

moneybank

Prague.

He should have known but now he saw it in black and white on the screen of the ATM. Only a few Crowns on his account and no more expectations. Just enough for a few teabags. As for the rest, sky high debts. Not just to betting shops, but also to loan sharks with ever-growing interest rates. His study at the University was already in shambles. Probably he thought he had to disappear, to immerse himself in anonymity. It was the beginning of an itinerant life as a homeless, one of approximately nine thousand that Prague counts. All this was eight years ago and for him it was a journey from heaven to hell. That was what he told us.

‘We’ are partners in the Erasmus + project ‘Raising Strong and Resilient Communities’, and we met him a few days ago in front of the Central Station. Our Czech partner had arranged a guided walk with him and he also performed as an interpreter. In our project we work with different communities, from unemployed to boat refugees. A community of homeless is absent. We were interested to hear about them.

guide 2

‘He’ is an ex-homeless and will tell us pieces of his story while he leads us along places in the neighbourhood. In the past there were more homeless people around and especially in the station, among drug dealers and thieves. There were often battles between dealers, there were violent robberies of passengers and sometimes a homeless was found dead on one of the benches in the station, probably because of a disease or malnourishment. The small park in front of the station had been called ‘Sherwood Forest’ because of the robberies; but here the thieves did not only steel from the rich.
At one point the municipality had decided to remove all benches from the station and to ban homeless people, dealers and thieves.

He remarks that you can look at life from any angle within 360 degrees, it depends from what angle you do it: looking outside at your perfect table in a warm restaurant, or looking inside with an empty stomach and blue with cold…

Many were left homeless by gambling debts, most by alcohol and drug addiction. A few lost it after being fired, a divorce, or other overwhelming events.
You can make friends on the street, he says, but you also learn that those friendships can be frail. No one was entirely to be trusted.
On the question of how he had reviewed his own situation, he answers that he had had both too much and too little time to think about himself, but enough to think about his mistakes. He says that being homeless may also lead to childlike behaviour: no obligations, no responsibility, only dependency.

Now he no longer wandered about, the contact with his former community has become less, mainly because they are always on the move and own no cell phones. Sometimes they sleep at cemeteries in abandoned family graves, sometimes in deserted morgues, or in garbage containers. He tells a macabre story about the latter: in the past it happened that a homeless in deep sleep was thrown out of his container in the garbage van and was crushed together with the waste. Garbage collectors are now obliged to check the presence of homeless in containers before they hook them to the van.

He takes us to an old section of the station from which he has a key, a hall, unlit. He has never slept here. In the pitch dark, he tells that nowadays this section is only used as the backdrop for historical films. We take photographs blindly and our flashlights illuminate stalactite-like columns, decorated with beautiful art nouveau mosaics. Some are probably designed by the famous Alphonse Mucha.

Mucha
We continue walking through the city. He shows us the betting shop where he regularly came, we pass a place where homeless people come together. He walks up to a small group and gives them stuff from the large bag that he carries over his shoulder. Several nights a week he shares clothing and shoes. Especially shoes, they are important in a roaming life, especially now it when it freezes.
A little bit later we pass through another station where he shows us the cash machine that gave him the bad news years ago.

The most beautiful moments of his homeless existence were people who gave him a smile or brought along food and sometimes even treated him to the movies. In the end, his rescue had been regaining his faith and the faith of people in him as a person. A few years ago number of university students had founded an organization that ‘rents out’ ex-homeless people to tell their story to interested parties so they can earn some extra money. In a way a living library of homeless, and our guide is one of the books in it.

He works again, he is trained to be a cook and he also acts in a small theatre. He will probably have to pay his debts throughout his life; he is allowed to keep a minimum wage, what rests goes to the creditors. The interest continues to rise; it is the story of the hare that loses to the turtle. But there is hope. His case is now before the courts. A judge will decide whether his debts could be cancelled.

After a little bit more than two hours we have arrived at a square – the end point of the walk – he proudly takes out photos of him as an actor. He also points to a building in front of us: there is a statue of František Škroup, the composer of the national anthem of the Czech Republic. He quotes the title: “Where is my home?…”. I ask him where his home is. “In the village I come from, my parents’ house” he says.
We say goodbye to him. I wish him an empathetic judge and a successful career as an actor and chef.

It was only a brief visit to Prague and what I’ve seen is likely to be superficial. From the homeless I noticed two types in particular.
The on the eye ‘self-sufficient’: initially they looked like backpackers, not really shabbily dressed, often with a rolled up blanket buckled to the backpack. The only thing that distinguished them from backpackers, was that they were poking in every trashcan to fish out food or other useful stuff.

The other group is what I call ‘the pilgrims’: one encounters them in the narrow streets of the old town or for instance on the popular Karl’s Bridge. Their attitude was striking: for hours they lay motionless on their knees, bent fore over, the forehead on (or close) to their outstretched arms, eyes closed, their palms facing up. Devout pilgrims. I’ve never seen such a humble attitude, a blind surrender to the passer-by, complete atonement. Sometimes you see a dog’s head between the arms that every now and then licks the hands of the boss.
It was twelve degrees below zero.

Homeless dog

It confused me because this specific image seemed to enforce compassion. But how real is my compassion? How sincere is the attitude of the man I see bending? I cannot interrogate him on the authenticity of his attitude; I don’t even speak its language. His dog is maybe more comforting than the little money that I redeem my discomfort and doubt with. Or do I give the money for the warm-blooded comforter, the innocent dog?

I can ask our guide no longer, these questions came the day after our meeting, maybe I did not dare to ask him. I don’t know. I took the confusion back home.

I think of our guide. Which perspective do I see? And do I merely describe it or am I going to work with it?

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

De laatste geldautomaat – Een verhaal van een dakloze

moneybank

Praag.

Hij had het kunnen weten maar nu zag hij het zwart op wit op het scherm van de geldautomaat. Nog maar een paar Kronen op zijn rekening en geen verwachtingen meer. Misschien net genoeg voor een paar theezakjes. Verder alleen maar nog hoge schulden, torenhoog. Niet alleen bij de gokwinkel, maar ook bij gokbazen die al even torenhoge rente vroegen. Zijn studie aan de universiteit was al naar de knoppen. Waarschijnlijk dacht hij dat hij nu moest verdwijnen, opgaan in anonimiteit. Het was het begin van een zwervend bestaan als dakloze, één van de ongeveer negen duizend die Praag telt. Het was acht jaar geleden en voor hem was een reis van de hemel naar de hel geweest, vertelde hij ons.

Wij, partners in het Erasmus+ project ‘Raising Strong and Resilient Communities’, hebben hem een paar dagen geleden ontmoet voor het Centraal Station. Onze Tsjechische partner had een gesprek en een wandeling met hem geregeld en trad ook als tolk op. In ons project werken we met verschillende gemeenschappen, van werklozen tot bootvluchtelingen. Een gemeenschap van daklozen ontbreekt daarbij. We waren dus geïnteresseerd.

guide 2

‘Hij’ is een ex-dakloze en zal ons stukken van zijn verhaal vertellen terwijl hij ons langs plekken in de buurt zal leiden. Vroeger waren er meer daklozen rond en vooral in het station, tussen drugsdealers en dieven. Er waren vaak gevechten tussen dealers, er waren gewelddadige berovingen van reizigers en soms werd er een dakloze dood gevonden op één van de banken, waarschijnlijk overleden door ziekte of verzwakking. Het kleine park voor het station werd toen ook ‘Sherwood Forest’ genoemd vanwege de berovingen, maar de dieven beroofden niet alleen de rijken.
De gemeente had op een gegeven moment besloten om alle banken uit het station weg te halen en daklozen – net als de dealers en dieven – te weren.

Hij merkt op dat je het leven vanuit 360 graden kunt bekijken, het is maar vanuit welke hoek je het ziet: naar buiten kijken vanaf een gevulde tafel in een warm restaurant, of naar binnen kijken met een lege maag en kleumend van de kou…

Velen waren net als hij dakloos geworden door gokschulden, de meeste door alcohol- en drugsverslaving, een enkeling was door ontslag, scheiding of andere overrompelende gebeurtenissen de weg kwijt. Hij vertelt dat je wel vrienden maakt op straat, maar dat die vriendschappen ook teer zijn. Niemand is helemaal te vertrouwen.

Nu hij niet meer zwerft, is het contact met de meeste ook minder geworden, voornamelijk omdat zij altijd in beweging zijn en geen mobiele telefoons bezitten. Sommige slapen op begraafplaatsen in oude, opgegeven familiegraven, anderen in verlaten lijkenhuizen of in vuilniscontainers. Over het laatste vertelt hij een macaber verhaal: in het verleden is het voorgekomen dat een zwerver in diepe slaap uit de vuilniscontainer in de vuilniswagen terecht kwam en daar met het andere afval werd vermalen. Nu zijn vuilnismannen verplicht om de aanwezigheid van zwervers vooraf te checken.

Op de vraag hoe hij zijn eigen situatie had beoordeeld, antwoordt hij dat hij zowel teveel als te weinig tijd had gehad om na te denken over zichzelf, maar in ieder geval genoeg om over zijn fouten na te denken. Hij zegt dat dakloos zijn ook kan leiden tot kinderlijk gedrag, geen verplichtingen, geen verantwoordelijkheid, afhankelijkheid.

Hij neemt ons mee naar een oud gedeelte van het station waarvan hij een sleutel heeft, een oude hal, onverlicht. Hij heeft hier nooit geslapen. In het pikkedonker vertelt hij dat dit gedeelte alleen nog maar gebruikt wordt als decor voor historische films. We fotograferen en onze flitslichten laten zuilen zien, verlichte stalactieten, versierd met prachtige Jugendstil-mozaïeken. Sommige schijnen nog door de beroemde Alfons Mucha te zijn ontworpen.

Mucha
We lopen verder door de stad. Hij laat ons het gokkantoor zien waar hij regelmatig kwam, we lopen langs een plek waar daklozen bij elkaar komen. Hij loopt naar hen toe en geeft hen spullen uit de grote tas die hij over zijn schouder draagt. Hij deelt meerdere avonden per week kleding en schoenen uit. Vooral schoenen, die zijn belangrijk in een zwervend leven, zeker nu het zo vriest.
Even verderop laat hij ons in een ander station de gokautomaat zien die hem jaren geleden het slechte nieuws vertelde.

De mooiste momenten van zijn dakloze bestaan waren mensen die hem zomaar een glimlach gaven of eten voor hem hadden meegenomen en soms zelfs op een bioscoopfilm hadden getrakteerd. Zijn redding was het hervinden van zijn geloof geweest en het geloof van mensen in hem. Een aantal studenten heeft een tijd geleden een organisatie opgericht die ex-daklozen tegen betaling aan geïnteresseerden hun verhaal laat vertellen. Een levende bibliotheek van daklozen als het ware. Onze gids is één van de boeken.

Hij heeft nu ook weer werk, hij volgt een opleiding als kok en daarnaast speelt hij ook toneel in een klein theater. Zijn schulden zal hij waarschijnlijk zijn leven lang moeten betalen, hij mag nu het minimumloon houden, de rest gaat naar de schuldeisers. De rente blijft stijgen, het is een hopeloos verhaal: de haas zal het van de schildpad verliezen. Maar er is hoop. Zijn zaak is nu voor de rechter. Die kan beslissen of zijn schuld nu als verjaard kan worden beschouwd.

Na een goede twee uur staan we op een plein  – het eindpunt van de wandeling – en laat hij ons trots foto’s van hem als acteur zien. Hij wijst op een gebouw met een standbeeld: František Škroup, de componist van het volkslied van Tsjechië. Hij citeert de titel: “Waar is mijn huis?…”. Ik vraag hem waar zijn huis is. “In het dorp, bij mijn ouders”, zegt hij.
We nemen afscheid van hem. Ik wens hem een empathische rechter en een glansrijke carrière als acteur én chef.

Het was maar een kort bezoek aan Praag en wat ik heb gezien is waarschijnlijk maar oppervlakkig. Van de daklozen waren mij twee typen in het bijzonder opgevallen.
De op het oog ”zelfredzamen’: ze zagen er in eerste instantie uit als backpackers, net niet sjofel gekleed, vaak met een opgerolde deken vastgegespt aan de rugzak. Het enige wat hen van backpackers onderscheidde, was dat zij in elke vuilnisbak aan het porren waren en er soms eten of iets anders eruit visten.

De andere groep noem ik ‘de pelgrims’: zij waren niet talrijk en waren te vinden in de smalle straten van de oude stad of op de Karlsbrug. Opvallend was hun houding: urenlang roerloos op de knieën, ver voorover gebogen, het voorhoofd op de gestrekte armen, de ogen gesloten de handpalmen naar boven. Als diepgelovige pelgrims. Ik heb nog nooit zo’n deemoedige houding gezien, een blinde overgave aan de voorbijganger, een dramatische boetedoening. Soms zie je een hondenhoofd tussen de armen dat af en toe aan de handen van de baas likt.
Het was twaalf graden onder nul.

Homeless dog

Het verwarde mij omdat dit beeld compassie haast afdwingt. Maar hoe echt is mijn compassie? Hoe oprecht is de houding van de man die ik zie buigen? Ik kan hem moeilijk over echtheid van zijn houding ondervragen, ik spreek niet eens zijn taal. Zijn hond is voor hem misschien meer troost dan het beetje geld waarmee ik mijn onbehagen of twijfel afkoop. Of geef ik het geld voor de warmbloedige trooster, de onschuldige hond?

Het zijn vragen die ik onze gids niet meer kan stellen, ze kwamen daags na onze ontmoeting, misschien durfde ik ze ook niet te stellen. Ik weet het niet meer. Ik nam de verwarring mee naar huis.

Ik denk aan onze gids. Welk perspectief zie ik? En beschrijf ik het alleen of ga ik ermee aan het werk?

 

 

 

 

Advertenties